Την Παρασκευή 27 Μαΐου 2016 πραγματοποιήθηκε σε συνεργασία με τον Σύλλογο Γονέων & Κηδεμόνων εκπαιδευτική εκδρομή στα Ιωάννινα.

Πρώτη μας στάση το Μουσείο Κέρινων Ομοιωμάτων. Το Μουσείο Ελληνικής Ιστορίας Παύλου Βρέλλη βρίσκεται στην περιοχή των Ιωαννίνων. Θεμελιώθηκε με πρωτοβουλία του Παύλου Βρέλλη τον Φεβρουάριο του 1983 και άνοιξε τις πόρτες του το 1995. Είναι έργο ενός και μόνο ανθρώπου-του Παύλου Βρέλλη, όπου για 13 χρόνια εργάστηκε ακατάπαυστα, μόνο γι’ αυτό το έργο. Σκοπός του καλλιτέχνη, ήταν να αναπαραστήσει Ιστορικά γεγονότα από διάφορες περιοχές της Ελλάδας, σε φυσικό μέγεθος μέσα στο μουσείο. Έτσι θα μπορούσε να παρουσιάσει τους ήρωες και τον ρόλο που διαδραμάτισαν, στους αντίστοιχους χώρους. Με δικές του ιδέες, μελέτες και πολλή προσωπική εργασία, έφτιαξε χώρους και ανθρώπους, για να βοηθήσει τον θεατή να βιώσει γεγονότα που πέρασαν. Το Μουσείο φιλοξενεί περίπου 150 κέρινα ομοιώματα και 36 ιστορικά θέματα εμπνευσμένα από σημαντικά γεγονότα της Ελληνικής Ιστορίας.

Το κέρινα ομοιώματα του μουσείου παριστάνονται σε φυσικό μέγεθος. Ο επισκέπτης αισθάνεται ότι ταξιδεύει σε βουνά, παλιά οικήματα, σπηλιές, εκκλησίες, μονοπάτια. Η θεματολογία καλύπτει 24 αιώνες Ελληνικής Ιστορίας (από το 500 π.Χ.), με ιδιαίτερη έμφαση στην νεώτερη ιστορία της Ηπείρου και χωρίζεται σε τρεις ενότητες 1) την ενότητα της Προεπανάστασης, 2) την ενότητα της Επανάστασης του 1821 και 3) την ενότητα του Β’ Παγκοσμίου πολέμου. Το Μουσείο κλείνει με αναφορές και υπενθυμίσεις βασικών σημείων της Ελληνικής Ιστορίας και με το εργαστήρι του Καλλιτέχνη. Ορισμένα από τα ιστορικά γεγονότα και θέματα που αναπαριστάνονται είναι τα εξής:

• Το Κρυφό σχολείο κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας
• Το μαρτύριο του Διονύσιου του Φιλόσοφου (1611)
• Ο όρκος της Φιλικής Εταιρείας (1814)
• Κλέφτες και Αρματολοί
• Η σφαγή του Αλή Πασά στο νησί των Ιωαννίνων (Γενάρης 1822)
• Οι γυναίκες της Πίνδου, κατά τη Μάχη της Πίνδου (1940)
• Το Στρατηγείο της VIII Μεραρχίας, στη σπηλιά του Καλπακίου, (με το ομοίωμα του Στρατηγού Χαράλαμπου Κατσιμήτρου,1940)
• Η Κυρά της Ρω

Βιογραφικό: Γεννημένος στα Γιάννενα στις 25/3/1923, ορφάνεψε σε ηλικία 4 ετών από μητέρα. Εννέα χρόνια αργότερα χάνεται και ο πατέρας του.

Η θεία του, Σοφία Παραμυθιώτη, αδερφή της μητέρας του, τον μεγαλώνει και τον σπουδάζει. Ο ρόλος της, τόσο σαν παιδαγωγός (δασκάλα η ίδια), όσο και σαν παρουσία με σπουδαία καλλιτεχνική αγωγή, τον επηρεάζει βαθύτατα.

Το έργο της δύσκολο. Όχι μόνο επειδή ο Α’ Παγκόσμιος πόλεμος άφησε έντονα τα σημάδια του, αλλά επειδή ο Παύλος είναι ο πλέον ζωντανός από τους ανιψιούς της. Η καλλιτεχνική του πλευρά, είχε αρχίσει ήδη να φαίνεται από την παιδική του ηλικία, όταν είχε ζωγραφίσει ή σμιλέψει σε ξύλο ή πέτρα, αγαπημένους του ήρωες. Η άλλη του πλευρά όμως ήταν αυτή που στάθηκε η αιτία να προχωρήσει μπροστά στη ζωή. Ο ζωντανός του χαρακτήρας και η αγάπη του για δράση και ανακαλύψεις, τον κράτησε ζωντανό πνευματικά, όταν -έφηβο πια- τον συνέλαβαν οι Γερμανοί κατά την περίοδο της κατοχής, χρησιμοποιώντας τον μαζί με άλλα παιδιά για να καθαρίζει απομεινάρια πολεμικού υλικού, που δεν είχε εκραγεί…

Έχοντας ζήσει σα μελλοθάνατος, σκάλιζε στη φυλακή απλά αντικείμενα σε ξύλο, περίμενε τις τελευταίες του στιγμές, είδε φίλους να χάνονται για πάντα, αποτύπωνε μορφές συγκρατούμενων του, με διαφορετική πια ενόραση. Άρχισε να έχει τις πρώτες του πνευματικές ανησυχίες, οι οποίες τώρα πια δε βασίζονταν απλά σε μια παρόρμηση για εξερεύνηση, αλλά σε μια ανάγκη για έκφραση, μέσα απ’ αυτά που ένιωθε ότι τον αντιπροσώπευαν περισσότερο.

Μετά από επιθυμία και προτροπές της θείας του, θα τον δούμε το 1945, να μπαίνει στη Ζωσιμαία Παιδαγωγική Ακαδημία και να αποφοιτά το 1947.

Ο καλλιτέχνης μας λέει: «Ευχαριστώ αυτούς που κράτησαν τη Θρησκεία μου, τη Γλώσσα μου και την Εθνικότητά μου, για να είμαι Χριστιανός και να λέγομαι Έλληνας.

Η αγάπη και η λατρεία που είχα, από μικρό παιδί, στους ήρωες της προεπανάστασης και της επανάστασης του 1821, έγινε αγάπη και θαυμασμός για τους μετέπειτα ήρωες. Αυτοί σφάχτηκαν, κρεμάστηκαν, γδάρθηκαν, ταπεινώθηκαν…, για να κερδίσουμε εμείς σήμερα τον τόπο τούτο ελεύθερο, χωρίς σκλαβιά.

Αυτός ο μικρός λαός της γης, έδειξε την ανδρεία του σε όλες τις εποχές. Αντικατέστησε το δόρυ με το καριοφίλι ή το σύγχρονο όπλο και βροντοφώναξε προς όλους τους λαούς της γης, “η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει”.

Σα φόρο τιμής, αγάπης και πίστης, στους ανώνυμους και επώνυμους ήρωές μας, έφτιαξα τούτο το Μουσείο Ελληνικής Ιστορίας με κέρινα ομοιώματα, στο χωριό Μπιζάνι Ιωαννίνων.

Τα πρόσωπα, τα δουλεύω πρώτα σε πηλό (εργασία καθαρής κλασσικής γλυπτικής). Η διαδικασία, δε με προβληματίζει ιδιαίτερα όταν έχω επαρκείς πηγές για το θέμα μου (Κυρά της Ρω).

Δυσκολεύομαι πραγματικά στο να ζωντανέψω πρόσωπα για τα οποία ακόμη και οι αναφορές που έχω γι’ αυτά, είναι λίγες ή ελάχιστες (για τον Διονύσιο τον Φιλόσοφο, είχα κατ’ ουσία μόνο ένα σκίτσο).

Τα μαλλιά, είναι από συνθετική τρίχα τα περισσότερα και μερικά απ’ αυτά από φυσική. Οι τρίχες είναι πάνω στο κερί καρφωμένες μια-μια, με τον ανάλογο χρωματισμό στην κατάφυση.

Τα μάτια, των ομοιωμάτων, είναι τα συνηθισμένα γυάλινα μάτια που πωλούν ορισμένα καταστήματα οπτικών. Ο προορισμός τους, είναι να τοποθετούνται σε συγκεκριμένα άτομα που έχουν χάσει την όρασή τους, στη θέση που βρίσκονταν το φυσικό τους μάτι.

Τα ρούχα, είναι σύγχρονα, μεταποιημένα ή παλιά κομμάτια, ρετάλια φθαρμένα, μέρη από παλιές φορεσιές, κ.λπ., που αγόρασα από παλαιοπωλεία διαφόρων πόλεων. Άλλα είναι από δωρεές φίλων και γνωστών. Πάνω σ’ αυτά δούλεψα, μεταπλάθοντάς τα ή αποκαθιστώντας τα με προσοχή. Για συγκεκριμένες φορεσιές (όπως αυτή του Παύλου Μελά), με βοήθησαν φίλοι μου, που κατασκεύασαν συγκεκριμένα μέρη που τους ζήτησα.

Τα σώματα, είναι από γύψο και λινάτσα ή τζίβα, ή λινάρι, ή ξυλόχορτο, με σκελετό από λεπτές σιδερόβεργες. Λυγίζω ο ίδιος τις σιδερόβεργες και δίνω στο σώμα τη στάση που θέλω.

Οι πέτρες, σε πολλά χρώματα, μεγέθη και φόρμες, είναι διαλεγμένες και χτισμένες όλες με τα χέρια μου. Τις μετέφερα με το αυτοκίνητό μου, λίγες-λίγες. Μ’ αυτές επένδυσα τοίχους, έστρωσα γκαλντερίμια και σοκάκια, απέδωσα πετρώματα.

 Ό,τι πιάνει ο επισκέπτης, είναι από τσιμεντοκονίαμα ή τσιμέντο, που σκάλισα ανάλογα όταν ήταν φρέσκο. Σε άλλες περιπτώσεις, “πέταξα” τσιμεντοκονίαμα σε δύσκολα σημεία.

Τα βράχια, που δε μπορεί να πιάσει ο επισκέπτης και έχουν έντονες πτυχώσεις, τα έχω κάμει από λινάτσα, κόλλες, χρώματα και γύψο.

Ξύλα (μικρά & μεγάλα), πόρτες, παράθυρα, σιδεριές, βιβλιοθήκες, ντουλάπια, κ.α., είναι από κατεδαφισμένα παλιά σπίτια στα Γιάννενα, που συγκέντρωσα σιγά-σιγά, ή τα διάλεξα επί τόπου. Εξαίρεση, η σιδεριά που έφτιασα για τη σύνθεση των “Φυλακών” (από σίδερα χοντρά των 20 χιλιοστών), μαζί με έναν έμπειρο σιδερά από το χωριό Κατσικάς, στο εργαστήρι του.

Κάποια χόρτα, φύλλα, καλάμια και ξερά κλαδιά, τα μάζεψα από περιοχές με κλίμα και υψόμετρο παρόμοιο μ’ αυτό των θεμάτων μου. Φρόντισα να τα στεγνώσω και να τα συντηρήσω κάτω από κατάλληλες συνθήκες, προκειμένου να μην απέχουν πολύ από τα αυθεντικά-φυσικά. Αλλού, σε συνθέσεις όπως αυτές που είχαν σχέση με την Επανάσταση του 1821, τοποθέτησα επιλεκτικά λίγα λουλούδια.

Αντικείμενα, όπως φανάρια, καρσέλες, παγούρια, βιβλία, καλαμάρια, λάμπες, στάμνες, πιάτα, χερόμυλα,… κ.α. μικροαντικείμενα, είναι από το παλιό πατρικό μου σπίτι στα Γιάννενα. Τα άλλα (σιδεριές, αλυσίδες, κουδούνια, βουτσέλες, λυχνάρια, “μπού(ν)τες”, κ.λπ.), είναι αγορασμένα από παλιατζίδικα, από ολόκληρη την Ελλάδα και μερικά από αυτά, προσφορές γνωστών και φίλων.

Kαριοφίλια (κάπου 45 συνολικά), κατασκευάστηκαν από ξύλο οξυάς, σωλήνες στρογγυλές & στραντζαριστές και λεπτά & χοντρά φύλλα ορείχαλκου.

Τα τσαρούχια, Τούρκων & Τουρκαλβανών, του Κοσμά του Αιτωλού και μερικών άλλων ομοιωμάτων, τα έφτιασα μόνος μου. Βασικά υλικά, ήταν λινάτσα, γάζες και γύψος με κόλλες. Αφού τα “έπλασα” όταν ήταν ακόμη νωπά, τα πατινάρισα αργότερα με κάσια και άλλα χρώματα.

Το Πυροβόλο, στη σύνθεση του “Ορεινού Πυροβολικού”, είναι δωρεά της VIII Μεραρχίας.
Το “Σώμα Υλικού Πολέμου“, χάρισε στο Μουσείο πολύτιμα αντικείμενα. Οι ασύρματοι, το μυδραλιοβόλο, οι χειροβομβίδες, τα όπλα και τα πυρομαχικά στη “Μάχη της Κρήτης”, τα αντικείμενα στη σπηλιά του Καλπακίου? είναι [ενδεικτικά] κάποια από τα αντικείμενα που μου πρόσφερε.

Τα φρούτα και οι καρποί που βλέπετε σε διάφορα θέματα, τα δημιούργησα από πηλό, γύψο και συγκεκριμένα χρώματα (τέμπερες).

Στη συνέχεια επισκεφτήκαμε την πόλη και το νησάκι της λίμνης Παμβώτιδας.

Γιάννενα

Το Κάστρο των Ιωαννίνων είναι από τα αρχαιότερα κάστρα που σώζονται. Οι μαρτυρίες αναφέρουν ότι χτίστηκε στα 528 μ.Χ. επί Ιουστινιανού.

Μέσα στο Κάστρο υπάρχουν δύο ακροπόλεις το Ασλάν τζαμί και το Ιτς Καλέ.

Μπαίνοντας στο Κάστρο από την πύλη της Κυρά ?Φροσύνης δεξιά και αριστερά μας όλα τα κτίσματα είναι της Τουρκοκρατίας .

Σε ύψος 470 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, η Παμβώτιδα, είναι το στολίδι των Ιωαννίνων. Η λίμνη των θρύλων, της Κυρά- Φροσύνης και του Ντουραχάν. Παλαιότερα το ψάρεμα και το κυνήγι στις όχθες της αποτελούσε βασική ασχολία των Γιαννιωτών. Σήμερα, παρά την υποβάθμισή της εξακολουθεί να παρέχει καταφύγιο σε πλήθος ψαριών και υδρόβιων πτηνών, τόσο ενδημικών όσο, κυρίως αποδημητικών. Η λίμνη συνήθως γαλήνια, μερικές φορές το χειμώνα παγωμένη, εξακολουθεί να αποτελεί την ψυχή της πόλης των Ιωαννίνων. Το νησί Παμβώτιδας αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο της ιστορίας της πόλης των Ιωαννίνων: έχει συνδεθεί με την ιστορία και το θάνατο του Αλή Πασά.

Το ιστορικό μουσείο στο Νησί Ιωαννίνων: Μουσείο Προεπαναστατικής Περιόδου: Βρίσκεται στο νησί των Ιωαννίνων και στεγάζεται σε ένα κελί της Μονής Παντελεήμονα, στο οποίο δολοφονήθηκε ο Αλή-Πασάς. Στη συλλογή του περιλαμβάνει εκθέματα από την εποχή της Τουρκοκρατίας, προσωπικά αντικείμενα του Αλή-Πασά (έγγραφα, τη στολή της Κυρα-Βασιλικής κ.α.). Σε άλλο κελί της Μονής στεγάζονται τα αρχεία των μοναστηριών του νησιού.

Η Φροσύνη, ανεψιά του Δεσπότη της Λάρισας  Γαβριήλ Γκάγκα, μητέρα δύο παιδιών, ήταν γυναίκα του Γιαννιώτη μεγαλέμπορου Δημήτρη Βασιλείου. Πλούσια, όμορφη, χειραφετημένη γυναίκα της μεγαλοαστικής ζωής, κρατούσε ανοιχτό το σαλόνι της στα Γιάννενα. Δέχονταν ντόπιους και ξένους. Εκανε συγκεντρώσεις και δεξιώσεις και προκαλούσε την οργή των συντηρητικών νοικοκυραίων. Ανάμεσα στους θαυμαστές της και ο γιος του Αλή πασά, ο Μουχτάρ, που την αγάπησε  παράφορα. Η ελεύθερη ζωή της ερέθιζε τόσο την κοινωνία όσο και την οικογένεια του Μουχτάρ. Η γυναίκα του παραπονέθηκε στον πεθερό της τον Αλή, όταν είδε στο χέρι της το δαχτυλίδι με το ρουμπίνι και τα μαργαριτάρια που χάρισε ο πατέρας της Ιμπραήμ πασάς του Μπερατιού στον γαμπρό του και άντρα της Μουχτάρ.  Ο Αλή Πασάς  ως τιμητής  και προστάτης της κοινωνίας ένα βράδυ του 1801 διέταξε τους Τούρκους αστυνόμους να  ορμήσουν στα Γιαννιώτικα και Τούρκικα σπίτια. Άρπαξαν 17 γυναίκες και την Κυρά -Φροσύνη και τις έριξαν στις φυλακές του Κάστρου. Μια νύχτα τις κατέβασαν στη λίμνη , τις έβαλαν στη βάρκα και τις έριξαν στα νερά της λίμνης. Μέχρι και σήμερα ο λαός τραγουδάει την ομορφιά της Κυρά ?Φροσύνης και τον άδικο θάνατό της. Δεν ξέρουμε καμία άλλη Ελληνίδα των χρόνων της Τουρκοκρατίας να έγινε θρύλος στο στόμα του λαού, όσο αυτή η γυναίκα και ας μην έκανε καμία γενναία  πράξη.